Podobno to najpiękniejsza trasa spacerowa w Paryżu. Coulée verte René-Dumont, znana wcześniej jako Promenade plantée, to wyjątkowy zielony korytarz w sercu miasta, który w zaskakujący sposób godzi miłośników historii i sztuki, miejskich wędrówek, zielonych parków i… kolejowej infrastruktury!

Pamiętajcie o ogrodach, przecież stamtąd przyszliście. W żar epoki użyczą wam chłodu tylko drzewa, tylko liście” – napisał przed laty niezapomniany Jonasz Kofta. Nie wiadomo, czy paryżanie znają słowa jego piosenki, ale z pewnością hołubią przyświecającą jej myśl.

Upały w stolicy Francji bywają doprawdy męczące, stąd niezwykła popularność miejskich cienistych parków i ogrodów. Jeden z nich zasługuje na szczególną uwagę, choć paradoksalnie, pomijany jest często przez przewodniki i trudno znaleźć na jego temat jakiekolwiek wiarygodne opracowanie. Ba, niektóre źródła twierdzą wręcz, iż nie zna go nawet wielu paryżan!

Dwunasty okręg

Obszar ten, położony w południowo-wschodniej części miasta, nie stanowi turystycznej mekki i łatwo pominąć go w wędrówkach po stolicy Francji. Rozciąga się od Placu Bastylii i kanału Saint-Martin po Dolinę Marny i stanowi raczej mariaż spokojnych dzielnic mieszkaniowych o nieco sypialnianym charakterze.

Być może właśnie dlatego znajdujący się tu jeden z najniezwyklejszych terenów parkowych w Paryżu pozostaje atrakcją, którą łatwo przeoczyć, choć tak bardzo fascynują się nią zwłaszcza architekci krajobrazu i naukowcy, badający zieloną rewitalizację miast. Coulée verte René-Dumont to bowiem pionierski ciąg spacerowy, utworzony w miejscu nieczynnej linii kolejowej, wznoszącej się nad ulicami Paryża!

Szczypta historii

Nim powstał ten niezwykły zielony korytarz, działała tu trakcja Vincennes o długości 66,3 km, wiodąca ze stacji Paris-Bastille do Marles-en-Brie, miejscowości w regionie Île-de-France. Otwarto ją 22 września 1859 r. Z biegiem czasu zaczęła przegrywać bitwę o pasażerów z coraz bardziej rozbudowaną siecią tramwajową i metrem. W latach 60. XX w. była już jedną z ostatnich podparyskich linii, których nie zelektryfikowano, więc kursowały nią tylko lokomotywy parowe. Ostatni pociąg pasażerski wyruszył ze stacji Paris-Bastille 14 grudnia 1969 r., pokonując trasę 22 km i ogłaszając koniec 110-letniej historii eksploatacji tej archaicznej już trakcji.

W sercu 12. okręgu Paryża pozostała jednak po niej szalenie interesująca, kilkukilometrowa struktura obejmująca choćby mosty i tunele. Nic dziwnego, iż ów poprzemysłowy teren z czasem postanowiono zrewitalizować. Realizację planu rozpoczęto w latach 80.

W 1984 r. zburzono nieczynną już stację Paris-Bastille, by w jej miejscu wznieść operę. Pięć lat później oddano do użytku odrestaurowany arkadowy most kolejowy, a w 1993 r. oficjalnie otwarto zielony korytarz, zaprojektowany przez Jacques’a Vergely i Philippe’a Mathieux. Tym samym blisko 5-kilometrowy odcinek prowadzący od gmachu Opéra Bastille, będącego siedzibą Narodowej Opery Paryża, do Bulwaru Peryferyjnego Paryża, przekształcony został w Promenade plantée. Zielony pasaż przemianowano w 2013 r. na Coulée verte René-Dumont na cześć francuskiego agronoma, socjologa i polityka, zajmującego się ochroną środowiska.

Pomysł wznoszącego się nad ulicą parku był tak niezwykły, że paryską koncepcję, pierwszą taką w świecie, podchwycono i w innych krajach, także za oceanem. Coulée verte René-Dumont miał być inspiracją dla rotterdamskiego Hofpleinlijn, nowojorskiego High Line i chicagowskiego Bloomingdale Train!

Wiszące ogrody

Bezsprzecznie najbardziej efektowną częścią zielonego korytarza jest odcinek zachodni przy operze. Tu bowiem na wysokość 10 metrów wznosi się murowany, długi na przeszło kilometr, arkadowy most kolejowy. Rozkwitający na nim park pozwala spoglądać z góry na paryskie zaułki, a spacerowicze nie tylko cieszą się wspaniałą zadbaną zielenią, ale i z powodzeniem omijają uliczne korki.

Z wysokości trzech kondygnacji roztacza się spektakularny widok na odrestaurowaną wraz z mostem okolicę. Jak pisze dr inż. arch. Justyna Zygmunt-Rubaszek w opracowaniu na temat architektury krajobrazu, dostrzec też stamtąd można ciekawe detale architektoniczne najbliższych kamienic, niewidoczne z poziomu ulicy wnętrza kwartałów zabudowy oraz dalekie perspektywy uliczne.

Na całej długości trasy spacer odbywa się w zwartej, lecz uporządkowanej i znakomicie rozplanowanej zieleni. Wyjątkiem są te miejsca, gdzie most krzyżuje się z ulicami. Tu pozostawiono więcej przestrzeni dla obserwujących, a krzewy i drzewa ustawiono w donicach. W tym podniebnym ogrodzie odnajdziemy zwłaszcza lipy i wiśnie, winobluszcze, krzewy różane, glicynie kwieciste i lawendę. Nie brak tu również sadzawek, skwerków i ławek.

Coulée verte René-Dumont przecina w sumie 20 przecznic, ale tylko część prowadzi nad ziemią. W okolicach Rue de Charenton pasaż efektownie przebija się między ścianami dwóch wysokich budynków i dociera do Rue Jacques Hillairet. Tam mija zegar słoneczny i zniża się już prawie do poziomu gruntu, by jeszcze na chwilę wspiąć się elegancką kładką im. André Léo nad popularnym wypoczynkowym ogrodem Reuilly, zorganizowanym w miejscu dawnej stacji o tej samej nazwie. Dalej biegnie już na poziomie ulicy, a z czasem wręcz wrzyna się w ziemię wąwozem głębokim na 9 metrów, przekracza dawne tunele i kończy się przy spiralnych schodach, prowadzących na Bulwar Peryferyjnego Paryża.

Paris, France – Promenade Plantée

Wiadukt Sztuk

Ten piękny arkadowy most wzniesiono w 1859 r. Po zamknięciu linii Vincennes obiekt wraz z otaczającymi go terenami popadł w ruinę. Na szczęście stał się on głównym elementem planu rewitalizacji rejonu i utworzenia zielonego korytarza. Nie służy on jednak tylko jako podstawa dla wznoszącego się nad ulicami miasta parku. Większość jego przeszło 60 arkad została zagospodarowana w szczególny sposób. Most ochrzczony mianem Wiaduktu Sztuki (fr. Viaduc des Arts) stał się bowiem miejscem prezentacji paryskiej sztuki i rzemiosła, goszczącym twórców takich jak tkacze, konserwatorzy gobelinów, lutnicy, złotnicy, kowale, stolarze i projektanci mebli. Okna wszystkich sklepików, galerii i warsztatów wychodzą na ulicę Daumesnil, skąd podziwiać można rzemieślników i artystów przy pracy. Oczywiście nie brak tu też uroczych kawiarenek. Tak zagospodarowane arkady ciągną się blisko kilometr aż do skrzyżowania z Rue de Rambouillet.

W listopadzie 2023 r. w ramach projektu ParisLocal kilkunastu twórców rezydujących w arkadach Wiaduktu Sztuk poprowadziło otwarte warsztaty rzemiosła dla wszystkich chętnych – zajęcia odbywały się w manufakturze dżemów, zakładzie renowacji witraży, domu ekskluzywnej biżuterii, wytwórni ceramiki, fabryczce czekolady, miejscowej winiarni czy zakładzie szewskim. Podobne inicjatywy mają tu miejsce przez cały rok!

Zmartwychwstanie

Coulée verte René-Dumont to znacznie więcej niż tylko kolejny miejski park. Ten pionierski projekt nie tylko zachwycił cały świat, ale i stał się drugą szansą dla dzielnicy, która po zamknięciu linii kolejowej zaczęła wręcz upadać i zyskała miano biednej i niebezpiecznej. Zielony korytarz tchnął w nią drugie życie. Poza wspaniałym arkadowym mostem zrewitalizowano w okolicy w sumie aż 80 budynków! Ten wspaniały pasaż wciąż jednak pozostaje atrakcją w Paryżu nieoczywistą i często przez turystów z innych krajów nieodkrytą. Tym bardziej warto swe kroki skierować właśnie do 12. okręgu i ruszyć w niezapomniany spacer tak szczytem mostu, jak i jego podcieniami.